Ανακαινίσεις:
Επιπτώσεις και προκλήσεις στην κατοικία στην Ελλάδα

Η μελέτη «Κύμα Ανακαινίσεων: επιπτώσεις και προκλήσεις στην κατοικία στην Ελλάδα» (Energy Efficiency Renovation: Impacts and Challenges in Greece) εξετάζει πώς τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης της κατοικίας, στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, επηρεάζουν το στεγαστικό σύστημα στην Ελλάδα, με έμφαση στην κοινωνική διάσταση και την προσιτότητα της κατοικίας. Μέσα από ανάλυση του θεσμικού πλαισίου, των χρηματοδοτικών εργαλείων (ιδίως του «Εξοικονομώ») και μια δειγματοληπτική έρευνα στη Θεσσαλονίκη, η μελέτη υποστηρίζει ότι, ελλείψει ρυθμιστικού πλαισίου για τις τιμές και τα ενοίκια, η ενεργειακή αναβάθμιση κινδυνεύει να λειτουργήσει ως επιταχυντής ανισοτήτων, «ανακαινιστικών εκτοπισμών» (renovictions) και χρηματιστικοποίησης της κατοικίας, αντί να συμβάλει στην κατοχύρωση του δικαιώματος σε αξιοπρεπή, οικονομικά προσιτή στέγαση.

Πλαίσιο και στόχος

Η μελέτη εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο της στρατηγικής «Κύμα Ανακαινίσεων» και του Next Generation EU, με στόχο τον διπλασιασμό του ρυθμού ανακαινίσεων και τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων έως το 2030. Η Ελλάδα λαμβάνει πολύ υψηλή χρηματοδότηση σε σχέση με το ΑΕΠ της, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την κοινωνική αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται και υλοποιούνται τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης.

Στόχος της μελέτης είναι να αποτιμήσει αν τα ελληνικά προγράμματα ανακαινίσεων (ιδίως το «Εξοικονομώ») περιλαμβάνουν «δίχτυα ασφαλείας» για να αποτρέψουν αυξήσεις τιμών και ενοικίων, να γεφυρώσουν την κλιματική ουδετερότητα με την «ουδετερότητα κόστους κατοικίας», και να αποτρέψουν την αρπακτική εμπορευματοποίηση και την επιδείνωση της στεγαστικής επισφάλειας.

  • Φορέας έκδοσης: FEANTSA – European Federation of National Organisations Working with the Homeless, σε συνεργασία με Eteron – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή.
  • Χρηματοδότηση: Η έκθεση υλοποιήθηκε με υποστήριξη του European Climate Foundation (ECF), στο πλαίσιο ευρωπαϊκών δράσεων για κλίμα και στέγαση.

 

PDF Μελέτης

Βασικά - σημαντικά ευρήματα

  • Η αρχιτεκτονική των ελληνικών προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης (ιδίως μέσω του «Εξοικονομώ» και του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας) δίνει προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση, χωρίς επαρκή ενσωμάτωση κοινωνικών δικλείδων (π.χ. έλεγχος ενοικίων, ρύθμιση αυξήσεων μετά την ανακαίνιση, προστασία ενοικιαστών).

  • Δεδομένων διεθνών εμπειρικών ευρημάτων ότι οι επενδύσεις σε ενεργειακή αναβάθμιση προσθέτουν ακριβότερα ακίνητα στο απόθεμα και μειώνουν την προσφορά προσιτής κατοικίας, η μελέτη εκτιμά ότι, στην απουσία ρυθμίσεων, το ελληνικό «Κύμα Ανακαινίσεων» είναι πιθανό να οδηγήσει σε αύξηση τιμών, επιδείνωση των ανισοτήτων πρόσβασης και ενίσχυση της χρηματιστικοποίησης της κατοικίας.

  • Η δειγματοληπτική έρευνα στη Θεσσαλονίκη δείχνει σημαντικές διαφορές στις τιμές ενοικίασης και αγοράς μεταξύ ανακαινισμένων και μη ανακαινισμένων κατοικιών, παρά το περιορισμένο χρονικό και γεωγραφικό εύρος των δεδομένων, στοιχειοθετώντας την υπόθεση ότι τα προγράμματα αναβαθμίσεων μπορούν να λειτουργήσουν ως μηχανισμός «ανακαινιστικών εκτοπισμών» (renovictions) για ενοικιαστές χαμηλού εισοδήματος.

  • Η μελέτη υπογραμμίζει ότι, χωρίς ρητή στεγαστική πολιτική, συλλογική οργάνωση ενοικιαστών και ενσωματωμένα μέτρα προστασίας (π.χ. ανώτατα όρια αύξησης ενοικίου μετά από επιδοτούμενη ανακαίνιση, ειδικά καθεστώτα για κοινωνική/προσιτή κατοικία), ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας κινδυνεύει να διευρύνει κοινωνικά ρήγματα αντί να τα μειώσει.

Συντελεστές

Συγγραφείς: Meric Ozgunes και Νίκος Βράντσης

Ελληνική μετάφραση – επιμέλεια: Ομάδα Eteron – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή (Ζωή Άρτεμις Αθανασοπούλου), Σχεδιασμός /Καλλιτεχνική επιμέλεια (Ελληνικά): Χαρά Μπαλάκα.

Ενδεικτική αναφορά για την ελληνική έκδοση: Ozgunes, M. και Βράντσης, Ν. (2023) Κύμα ανακαινίσεων: Επιπτώσεις και προκλήσεις στην κατοικία στην Ελλάδα. Βρυξέλλες: FEANTSA και Αθήνα: ETERON

Ενδεικτική αναφορά για την αγγλική έκδοση: Ozgunes, M. and Vrantsis, N. (2022) Energy Efficiency Renovation: Impact and Challenges in Greece. Brussels: FEANTSA, October 2022.