Οικονομικά Κοινωνικά
προσιτή κατοικία στη
Θεσσαλονίκη
Η ΜΑΘ ΑΕ ΑΟΤΑ σε συνεργασία με το ΑΠΘ – Τμ. Μηχανικών Χωροταξίας & Ανάπτυξης και Τμ. Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ και μια ομάδα ερευνητών με μεγάλη τεχνογνωσία και εμπειρία ανέλαβε την εκπόνηση έρευνας πεδίου για το ζήτημα της στέγασης στην πόλη της Θεσσαλονίκης.
Η μελέτη με τίτλο «Έρευνα πεδίου για την τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης στο πεδίο της διαθέσιμης οικονομικά προσιτής κατοικίας στο Δήμο Θεσσαλονίκης: Εκτίμηση κτιριακού αποθέματος», που εκπονήθηκε το 2023 και τα τελικά αποτελέσματά της δημοσιεύτηκαν το 2025, είχε ως στόχο την τεκμηριωμένη αποτύπωση και ενεργοποίηση κατοικιών που παραμένουν κενές ή υποχρησιμοποιούνται στον Δήμο Θεσσαλονίκης, με σκοπό την αξιοποίησή τους στα πλαίσια κοινωνικών στεγαστικών προγραμμάτων. Τα επιστηεμονικά δεδομένα αυτής της έρευνας αποτελούν βασικό εργαλείο για το σχεδιασμό μιας ολοκληρωμένης, ρεαλιστικής και αποτελεσματικής τοπικής στεγαστικής πολιτικής.
Τα βασικά αποτελέσματα δείχνουν ότι η Θεσσαλονίκη διαθέτει σημαντικό αναξιοποίητο στεγαστικό απόθεμα.
Επισημαίνεται η έντονη συγκέντρωση κενών κατοικιών σε ορισμένες περιοχές, η παράλληλη αύξηση τιμών και πιέσεων που απορρέουν από την έλλειψη οικονομικά προσιτής κατοικίας, καθώς και ο ρόλος των servicers και επενδυτικών φορέων στην αναδιάρθρωση της αγοράς κατοικίας.
Η μελέτη καταλήγει σε προτάσεις ενεργοποίησης αυτού του αποθέματος μέσω συνεργειών με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, αξιοποίησης θεσμικών εργαλείων και ανάπτυξης μηχανισμών κοινωνικής μίσθωσης και προσιτής κατοικίας.
Infographic
Σημαντικά ευρήματα
- Πληθυσμιακή αναδιάταξη προς τα προάστια:
Την εικοσαετία 1991-2011 παρατηρείται συρρίκνωση του πυκνοκατοικημένου πυρήνα της πόλης (Δήμος Θεσσαλονίκης -23,3%) και προοδευτική εξάπλωση προς τις περιφερειακές ενότητες, με ορισμένους δήμους να σημειώνουν αύξηση πληθυσμού άνω του 100% (π.χ. Θέρμη +157,9%, Δραμπάλα +151,8%), αναδεικνύοντας έντονη αστική διάχυση χωρίς αντίστοιχη οικονομική δραστηριότητα. - Χωρικά μοτίβα κοινωνικού-στεγαστικού διαχωρισμού:
Παρά τη σχετικά χαμηλότερη κοινωνική-χωρική διάσπαση της Θεσσαλονίκης σε σύγκριση με τη Βόρεια Ευρώπη, εντοπίζονται σαφή μοτίβα κοινωνικής διαφοροποίησης, με λιγότερο προνομιούχα κοινωνικά στρώματα να αντιμετωπίζουν δυσμενέστερες συνθήκες στέγασης (π.χ. έλλειψη κεντρικής θέρμανσης σε ποσοστό έως 36% σε ορισμένους δήμους). - Παλαιό κτιριακό απόθεμα και ανισότητες στέγασης:
Σημαντικό τμήμα του πληθυσμού ,ιδίως χαμηλού εισοδήματος, χαμηλής ειδίκευσης εργαζόμενοι και νεοεισερχόμενοι ενοικιαστές, διαμένει σε κατοικίες κατασκευασμένες πριν το 1980, συχνά σε παλαιότερες γειτονιές με χαμηλότερη ποιότητα στεγαστικού αποθέματος, ενισχύοντας τις υφιστάμενες ανισότητες πρόσβασης σε ποιοτική στέγαση.
Προτάσεις της μελέτης «Οικονομικά & Κοινωνικά Προσιτή Κατοικία στη Θεσσαλονίκη»
- Ανάπτυξη Υπηρεσιών Κοινωνικής Μίσθωσης: πρόταση για δημιουργία δομών που θα διαχειρίζονται κατοικίες μέσω άμεσης μίσθωσης/απόκτησης δεξαμενής ακινήτων και υπεκμίσθωσης, με διαμεσολάβηση για συμβόλαια ενοικίασης μεταξύ ιδιωτών και ωφελούμενων, καθώς και συμπράξεις με μη κερδοσκοπικούς πάροχους ΟΠΚ (Οικονομικά Προσιτής Κατοικίας).
- Συμπράξεις/Τοπικά συμφωνούμενα με τρίτους φορείς (π.χ. ΚΑΛΟ, μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, Πανεπιστήμιο) για την ενεργοποίηση εμπλεκόμενων φορέων και την ανάπτυξη στεγαστικών δράσεων και πολιτικών σε τοπικό επίπεδο, με στόχο τη διασφάλιση πρόσβασης ευάλωτων ομάδων σε οικονομικά προσιτή και αξιοπρεπή στέγη.
- Ενεργοποίηση της κοινωνίας και ενθάρρυνση σχημάτων κοινωνικής υποστήριξης/αλληλεγγύης στον τομέα της κατοικίας, μέσα από αποσαφήνιση της έννοιας της «οικονομικά προσιτής κατοικίας» στο ελληνικό πλαίσιο, καλλιέργεια «κουλτούρας» υποστήριξης πρωτοβουλιών αλληλεγγύης στέγης (π.χ. για φοιτητές, άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένους).
- Αξιοποίηση δημόσιας γης και αναμόρφωση υφιστάμενων/εγκαταλελειμμένων κτιρίων (π.χ. παλιά γραφεία, βιομηχανικά κτίρια), αξιοποιώντας το θεσμικό πλαίσιο των οικοδομικών συνεταιρισμών με στήριξη του Δήμου, ώστε να διευκολυνθεί η κατασκευή και ενοικίαση κατοικιών στα μέλη τους.
- Ολοκληρωμένα σχέδια αστικών παρεμβάσεων: αξιοποίηση του θεσμικού πλαισίου αστικών αναπλάσεων (ΕΠΣ, ΣΟΑΠ, ΟΧΕ) με στόχο την ενσωμάτωση δράσεων προσιτής στέγασης στο κτιριακό απόθεμα, τόσο δημόσιο όσο και ιδιωτικό.
Ομάδα έργου
Συντονισμός: Meriç Özgüneş,
Δάφνη Χατζηαντωνίου ,
Διεύθυνση Κοινωνικής Ανθεκτικότητας και Ένταξης,
ΜΑΘ ΑΕ ΑΟΤΑ
Ερευνητική ομάδα ΑΠΘ - CoSpace Lab
Πάνος Χατζηπροκοπίου, Αναπληρωτής καθηγητής Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας & Ανάπτυξης ΑΠΘ (Επιστημονικός Υπεύθυνος)
Δήμητρα Σιατίτσα, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης (Ειδική Επιστημονική Συμβολή & Εποπτεία)
Αθηνά Βιτοπούλου, Επίκουρη καθηγήτρια Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΠΘ
Νίκος Βράντσης, Πολιτικός Επιστήμονας ΑΠΘ, MSc
Γιώργος Γριτζάς, Αναπληρωτής καθηγητής Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας & Ανάπτυξης ΑΠΘ
Θανάσης Καλογερέσης, Αναπληρωτής καθηγητής Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας & Ανάπτυξης ΑΠΘ
Μαρία Καραγιάννη, Δρ. Πολεοδομίας-Αστικής Γεωγραφίας,
Φυλλιώ Κατσαβουνίδου, Επίκουρη καθηγήτρια Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας & Ανάπτυξης ΑΠΘ
Ματίνα Καψάλη, Δρ. Πολεοδομίας-Αστικής Γεωγραφίας,
Αλεξάνδρα Μακρίδου, Μηχανικός Χωροταξίας και Ανάπτυξης ΑΠΘ
Χρήστος Μπαλικτσίογλου, Υποψήφιος Διδάκτορας Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας & Ανάπτυξης ΑΠΘ
Άκης Πλιάκας, Υποψήφιος Διδάκτορας Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας & Ανάπτυξης ΑΠΘ
Κώστας Τσουμάνης, Νομικός ΑΠΘ
Γιάννης Φραγκόπουλος, Αναπληρωτής καθηγητής Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας & Ανάπτυξης ΑΠΘ
Χάρις Χριστοδούλου, Επίκουρη καθηγήτρια Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΠΘ
Χρηματοδότηση
Χρηματοδότηση Ερευνητικού Έργου:
Open Society Foundations
Χρηματοδότηση Έκδοσης Επιτελικής Περίληψης:
Heinrich Böll Stiftung Greece,
Ενδεικτική αναφορά στην επιτελική περίληψη του έργου:
Χατζηπροκοπίου Π., Καραγιάννη Μ., Καψάλη Μ. (2021). Οικονομικά και Κοινωνικά Προσιτή Κατοικία στη Θεσσαλονίκη - Επιτελική Περίληψη Ερευνητικού Έργου ΑΠΘ. Αναπτυξιακή Μείζονος Αστικής Θεσσαλονίκης, Ανώνυμη Εταιρεία - Αναπτυξιακός Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης - ΜΑΘ ΑΕ ΑΟΤΑ, Απρίλιος 2021.